Lãi phẳng hay dư nợ giảm dần: cách tính lãi khoản vay và quy về lãi suất thực

Hai khoản vay cùng công bố "lãi 1% một tháng" có thể khiến bạn trả số tiền lãi chênh nhau gần gấp đôi, chỉ vì khác cách tính lãi. Cách phổ biến ở ngân hàng là tính lãi trên dư nợ giảm dần. Cách thường thấy ở một số khoản vay tiêu dùng và trả góp là lãi phẳng, tức tính lãi trên số tiền vay ban đầu suốt kỳ hạn. Bài này giải thích ba cách tính (trả gốc đều, trả đều gốc và lãi, lãi phẳng), kèm ví dụ số giả định và cách quy về lãi suất thực để so sánh. Đây là kiến thức để đọc hợp đồng, không phải lãi suất của một tổ chức tín dụng cụ thể.

Ba cách tính lãi thường gặp

Cách 1: Dư nợ giảm dần, trả gốc đều

Mỗi kỳ bạn trả một phần gốc bằng nhau, cộng với lãi tính trên dư nợ gốc còn lại. Vì dư nợ giảm nên lãi mỗi kỳ giảm theo, và tổng khoản trả giảm dần theo thời gian. Kỳ đầu nặng nhất, kỳ cuối nhẹ nhất.

Cách 2: Dư nợ giảm dần, trả đều gốc và lãi (niên kim)

Số tiền trả mỗi kỳ cố định. Lúc đầu phần lớn khoản trả là lãi, về sau phần gốc tăng dần. Đây là cách giúp bạn dễ lập ngân sách vì khoản trả đều nhau. Công thức thường dùng: M = P × r × (1 + r)n ÷ [(1 + r)n − 1], trong đó P là số tiền vay, r là lãi suất mỗi kỳ, n là số kỳ.

Cách 3: Lãi phẳng

Lãi được tính trên số tiền vay ban đầu cho cả kỳ hạn, không giảm dù bạn đã trả bớt gốc. Tổng lãi bằng số tiền vay nhân lãi suất nhân thời gian. Khoản trả mỗi kỳ là tổng của gốc và lãi chia đều cho số kỳ. Vì dư nợ thực tế giảm dần mỗi tháng nhưng lãi vẫn tính trên số vay ban đầu, lãi suất thực tế cao hơn lãi suất công bố, thường cao hơn khá nhiều.

Ví dụ minh họa với số giả định

Giả sử bạn vay 100.000.000 đồng trong 12 tháng, với lãi suất giả định 1% một tháng (12% một năm). Các số dưới đây làm tròn.

Với lãi phẳng, cùng gọi là "1% mỗi tháng" nhưng tổng lãi gần gấp đôi cách tính trên dư nợ giảm dần. Nếu quy ra lãi suất thực (tức lãi suất trên dư nợ giảm dần cho cùng dòng tiền trả), mức 1% mỗi tháng lãi phẳng tương đương khoảng 1,79% mỗi tháng, xấp xỉ 21,5% một năm danh nghĩa cho khoản vay này. Các phép tính trên có thể kiểm tra bằng công cụ tính trả góp: chọn phương pháp "dư nợ giảm dần" (trả đều mỗi kỳ) hoặc "dư nợ gốc đều" để so sánh. Công cụ này không có chế độ lãi phẳng, nên bạn tự tính lãi phẳng bằng công thức ở trên.

Cách quy lãi phẳng về lãi suất thực để so sánh

Có ba cách thực hành:

1. Tính tổng tiền bạn sẽ trả (khoản trả mỗi kỳ nhân số kỳ, cộng mọi phí) rồi trừ số tiền thực nhận. Đó là tổng chi phí vay.
2. Nhập khoản trả mỗi kỳ vào bảng tính hoặc công cụ để dò lãi suất sao cho khoản vay trả đều theo dư nợ giảm dần cho cùng khoản trả. Lãi suất tìm được là lãi suất thực.
3. Yêu cầu bên cho vay cung cấp lãi suất tính trên dư nợ giảm dần tương đương hoặc bảng kế hoạch trả nợ chi tiết, và so với đề nghị của nơi khác.

Có thể ước chừng nhanh như sau: khi bạn trả dần, dư nợ trung bình trong kỳ vay chỉ khoảng một nửa số tiền vay ban đầu. Vì lãi phẳng vẫn tính trên toàn bộ số vay ban đầu, lãi suất thực của nó thường lớn gần gấp đôi mức công bố. Đây chỉ là cách ước chừng, hãy dùng công cụ hoặc bảng tính để có con số chính xác.

Dùng công cụ tính để kiểm tra bảng của bên cho vay

• Công cụ tính lãi vay: nhập số tiền vay, lãi suất mỗi năm và số tháng để xem khoản trả mỗi tháng, tổng thanh toán và tổng lãi theo cách trả đều gốc và lãi.
• Công cụ tính trả góp: có thêm lựa chọn dư nợ gốc đều và bảng lịch trả nợ từng kỳ.

Nếu bảng kế hoạch của bên cho vay cho tổng lãi lớn hơn rõ rệt so với kết quả công cụ với cùng lãi suất, hãy hỏi lại cách tính, các khoản phí, hoặc lãi suất áp dụng có phải lãi phẳng không.

Nơi bạn hay gặp lãi phẳng

• Một số khoản vay tiêu dùng trả góp hoặc mua hàng trả góp tại điểm bán.
• Một số quảng cáo ghi lãi theo tháng thấp, nhấn mạnh vào con số mỗi tháng.
• Các lời mời vay nhanh qua ứng dụng hoặc tin nhắn: cần đặc biệt thận trọng, đọc kỹ hợp đồng và xác minh pháp nhân cho vay.

Bạn có thể xem thêm vay tiêu dùng trả góp và vay theo lương: rủi ro và khả năng trả nợ. Với khoản vay mua nhà, bài cũ cách tính lãi vay mua nhà có ví dụ cụ thể về dư nợ gốc và dư nợ giảm dần.

Ba câu hỏi nên hỏi trước khi ký hợp đồng

1. Lãi suất công bố được tính trên số tiền vay ban đầu hay trên dư nợ còn lại?
2. Mỗi kỳ tôi trả bao nhiêu gốc, bao nhiêu lãi, có bảng kế hoạch trả nợ từng kỳ không?
3. Ngoài lãi, tôi phải trả những khoản phí nào và khi nào chúng phát sinh? Xem phí trả nợ trước hạn và các phí khoản vay.

Lưu ý minh bạch

Các con số trong bài là số giả định để minh họa phép tính, không phải lãi suất hay phí của bất kỳ ngân hàng hay công ty tài chính nào. Cách tính lãi và các điều kiện cụ thể do từng tổ chức tín dụng quy định trong hợp đồng và có thể khác với mô tả chung ở đây; vui lòng đọc điều khoản chính thức và hỏi trực tiếp bên cho vay. Bài viết không cam kết việc duyệt vay. Quyết định cuối cùng thuộc về bạn và tổ chức tín dụng. Xem thêm so sánh các loại khoản vay theo tiêu chí và trang tổng quan khoản vay.